Ustny Przykladowa Prezentacja

1. Temat: Literackie zabiegi z czasem. Interpretując różne przykłady z prozy polskiej i obcej, wyjaśnij mechanizm eksperymentów i określ ich funkcję artystyczną.

2. Teza: Literackie zabiegi z czasem w epice kreują przebieg intensywność zdarzeń, wpływając na problematykę utworu oraz odbiór dzieła.

3. Argumenty:

a) Czas zdarzeń może być przedstawiony w różny sposób – decyduje o tym sposób narracji. Narrator może prezentować zdarzenia w czasie autentycznym i schematycznym wpływając w ten sposób na odbiór danego dzieła – uobecnione zdarzenia bardziej przemawiają do wyobraźni czytelnika, wrażają się w pamięć, wzruszają, natomiast informacja narratora ma mniejszą siłę oddziaływania, za to umożliwia orientację czasową, pozwala na szybkie mijanie „pustych” miesięcy i lat. Czas staje się w ten sposób interpretacją, a wątki uobecnione przedstawiają główną problematykę powieści. Problem zostaje nakreślony dokładnie, a inne wątki schodzą na drugi plan i są jedynie wspomniane przez narratora.

b) Czas narracji jest zazwyczaj późniejszy od czasu zdarzeń. Ma to swoje poważne konsekwencje. Narrator znając przeszłość może dekomponować ciąg wypadków, dowolnie kształtować ich kolejność, zrywać z chronologią i dokonywać „inwersji czasowych”. Retardacje i dekompozycja zdarzeń aktywizują odbiorcę, który sam musi chronologicznie uszeregować wydarzenia, a także podsycają jego zainteresowanie, potęgują ciekawość czytelnika. Poprzez zasygnalizowanie na początku wypadków kończących akcję czytelnik może zostać także powiadomiony o tym, że najważniejsze dla odbioru dzieła nie będą wydarzenia, ale motywy, jakimi kierowali się bohaterowie, i które do tych zdarzeń prowadziły.

c) „Zbrodnia i kara” dzięki zabiegom z czasem staje się powieścią o psychologii zbrodni. Czas zdarzeń w powieści to kilka upalnych dni lipca oraz pobyt Raskolnikowa na Syberii. Końcowy epilog jest jednak jedynie małym wycinkiem pobytu bohatera na zesłaniu, co także jest zabiegiem autora na czasie akcji. Akcja toczy się wolno – przyspiesza jedynie na czas planowania zbrodni i jej popełnienia. Wprowadzonych jest wiele pobocznych wątków (retardacja), dłużą się okresy chorobowego snu bohatera, Rodion czasem cofa się w czasie (retrospekcja). Dostojewski kreuje czas w zależności od potrzeb akcji, przyspiesza go, lub spowalnia. Czytelnik otrzymuje rozbudowane opisy myśli bohaterów, a poprzez polifoniczność powieści bohaterowie wypowiadają się na równorzędnych prawach. Polifoniczności powieści nadaje wrażenie neutralności narratora, czytelnik poznaje przemyślenia bohaterów i sam ocenia ich postępowanie oraz szuka motywów, którymi się kierowali. W książce poznajemy społeczeństwo opisywane przez Dostojewskiego – przenosi nas to z powieści kryminalnej w psychologiczną. Psychologia zbrodni oraz to, co dzieje się z człowiekiem przed, w czasie i po jej popełnieniu stają się główną problematyką utworu, dlatego też Dostojewski zapoznaje nas z dokładnym opisem uczuć, emocji i stanu Raskolnikowa.

d) W „Lordzie Jimie” poprzez dociekanie Marlowa do prawdy o Jimie otrzymujemy próbę wyjaśnienia motywów postępowania człowieka zmagającego się z losem. Zastosowana tutaj zostaje technika różnych punktów widzenia, a Marlow zbiera te wszystkie punkty w jedną całość, przytaczając w swym opowiadaniu relacje innych osób. Każda z postaci wprowadza własną płaszczyznę czasową.
Na początku powieści narrator w trzech rozdziałach opisuje nam bardzo odległe losy Jima – daje nam przekrój, wgląd w sytuację. Dalej czas narracji odzwierciedla sposób dowiadywania się o postępowaniu Jima. Mamy do czynienia z czasem przedstawionej sytuacji odbioru. Czas zdarzeń jest zawsze wcześniejszy od czasu narracji, co pozwala narratorom na operowanie czasem i łączenie w jednym rozdziale zdarzeń odległych w czasie, lub rozbijania jednego zdarzenia na kilka rozdziałów. Konstrukcja powieści jest czasowo nieciągła. Narrator początkowo przyciąga uwagę jakimś mocnym wydarzeniem, aby następnie rozwinąć je, określić i omówić. Poprzez zabiegi z czasem otrzymujemy pierwszeństwo postaci w stosunku do fabuły oraz nadrzędność sensu w stosunku do zdarzeń. Operowanie czasem w taki sposób czyni z niego giętkie narzędzie służące nadrzędnemu celowi – ujawnieniu treści moralnych. Aby dostrzec w narracji jednolity ruch naprzód czytelnik musi zaakceptować fakt, że zasadniczą akcją nie jest ciąg zdarzeń, ale dowiadywanie się o ludzkim postępowaniu.

e) W „Wieży” mamy do czynienia z kompozycją szkatułkową, która pozwoliła na wprowadzenie dwóch planów (fabularnego – obejmującego zdarzenia z przeszłości oraz akcji- obejmującego czas współczesny narratorowi). Narrator poznaje historię dwóch mężczyzn – trędowatego Lebrosso i nauczyciela z Aosty. Duża przestrzeń czasowa, jaka dzieli te dwie historie (około 100 lat) pozwala czytelnikowi dostrzec uniwersalność zjawiska, jakim jest problem walki z samotnością. Mimo iż otrzymujemy jedynie wybrane wydarzenia, są one osadzone w czasie historycznym. W „Wieży” możemy również zauważyć istnienie czasu mitologicznego. Czas ten reprezentuje pielgrzym wspinający się na szczyt góry, co rok przesuwając się o jedno ziarnko piasku. Wędrówka na szczyt góry to metafora walki z samotnością i cierpieniem. Czytelnik zapoznając się z „Wieżą” ma możliwości konfrontacji dwóch przyczyn osamotnienia i dwóch sposobów radzenia sobie z cierpieniem.

f) W „Prawieku i innych czasach” czytelnik otrzymuje wybrane epizody z życia poszczególnych osób. Książka ukazuje problem wieczności czasu i jego niezmienności wobec zmienności ludzkich losów. Można w przybliżeniu określić czas historyczny powieści- sięga on około od pierwszej wojny światowej do piętnastu lat po drugiej wojnie. W książce ukazane jest przemijanie człowieka, tytuły poszczególnych rozdziałów mają znaczenie symboliczne. Każdy człowiek ma swój czas. W powieści istnieje również czas mitologiczny, wszystko, co dzieje się w prawieku ma elementy magii, prawiek staje się światem ludzi, którzy posiadają „inne czasy”. Ich „czasy” jednak przemijają, a czas trwa wiecznie, jest niezmienny, staje się bohaterem powieści.

4.Wnioski ustosunkowujące do tezy

a) Narrator pisząc o zdarzeniach wcześniejszych może dekomponować ciąg wypadków, dowolnie kształtować ich kolejność, przez co jest w stanie nakreślić czytelnikowi wybraną problematykę utworu, skupić jego uwagę na pożądanych aspektach dzieła.

b) Zerwanie z ciągiem chronologicznym zdarzeń aktywizuję odbiorcę dzieła, pobudza jego ciekawość i podsyca
zainteresowanie. Retardacje pozwalają spowolnić czas zdarzeń, a zastosowane w epice retrospekcje często pozwalają czytelnikowi poznać motywy, którymi kierują się bohaterowie – czas więc może stać się narzędziem wpływającym na odbiór dzieła.

c) Sposób w jaki autor operuje czasem w powieści kreuje przebieg i intensywność zdarzeń, a uobecnianie jedynie wybranych zdarzeń sprawia, że czas staje się interpretacją znacząco wpływającą na problematykę i odbiór dzieła.

O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License